Alzheimer Hastalığında Kök Hücre Tedavisi: Kesin Çözüm Var mı, Nerede Yapılır?

Alzheimer'ın Kesin Bir Tedavisi Var mı?

Alzheimer hastalığını tamamen ortadan kaldıran bir tedavi henüz yok; ancak belirtileri hafifleten ve erken evrede ilerlemeyi yavaşlatan onaylı tedaviler var. Donepezil, rivastigmin ve galantamin gibi kolinesteraz inhibitörleri ile memantin, hafıza ve günlük işlevleri bir süre desteklemek için kullanılır (NIA). Lekanemab ve donanemab gibi amiloid hedefli antikor tedaviler ise hafif bilişsel bozukluk ve hafif evre Alzheimer'da, beyinde amiloid birikimi gösterilmiş hastalarda ilerlemeyi sınırlı ölçüde yavaşlatır; beyinde ödem ve mikro kanama (ARIA) riski nedeniyle MR ile yakın izlem gerektirir (NIA).

"Alzheimer hastalığından kurtulanlar" ya da "Alzheimer tedavisi bulundu" diye aratıldığında karşınıza çıkan haberlerin gerçek karşılığı da bu: bugüne kadar tam iyileşme bildirilmedi, ama hastalığın seyrini yavaşlatan seçenekler giderek artıyor. Kök hücre uygulaması bu ilaçların yerine geçmez; uygun hastalarda onlarla birlikte planlanır.

Kök Hücre Tedavisi Alzheimer'da Nasıl Etki Eder?

Kök hücre tedavisi Alzheimer'da, salgıladığı sinyal molekülleri ve küçük keseciklerle beyin çevresini düzenleyerek etki eder; bu etkiye parakrin etki denir ve hücrelerin sinir hücresine dönüşmesi beklenmez (Alvites ve ark., 2022). Eski anlatımlarda sık geçen "kök hücreler beyin hücresine dönüşür" iddiası bugünkü bilimsel bilgiyle örtüşmüyor. Mezenkimal kök hücreler kemik iliği, yağ dokusu ve göbek kordonu gibi dokularda bulunan ve bağışıklık sistemiyle iletişim kurabilen hücrelerdir.

Eksozomlar Nedir?

Eksozomlar, kök hücrelerin salgıladığı ve içinde protein ile genetik mesaj taşıyan çok küçük keseciklerdir. Hücrelerin etkisinin önemli bir kısmının bu kesecikler aracılığıyla gerçekleştiği düşünülüyor ve hücrenin kendisini vermeden bu etkiden yararlanmak amacıyla araştırılıyorlar. Beyni kandaki maddelerden koruyan kan-beyin bariyerini geçip geçemedikleri ve en uygun uygulama yolunun ne olduğu hâlâ tartışılıyor. İnsan çalışmaları henüz çok erken aşamada: yağ dokusu kaynaklı MSC eksozomlarının burun yoluyla verildiği, plasebo grubu olmayan küçük bir faz 1/2 çalışmada yan etki bildirilmedi (Xie ve ark., 2023).

Bilimsel Kanıtlar: Neyi Biliyoruz, Neyi Henüz Bilmiyoruz?

Alzheimer'da kök hücre tedavisine dair en güçlü kontrollü veri, 2025'te Nature Medicine'de yayımlanan faz 2a çalışmadan geliyor (Rash ve ark., 2025). Bu çalışmanın ürünü Gencell'e ait değil; bir biyoteknoloji şirketinin donör kemik iliğinden ürettiği laromestrocel adlı hücre ürünüyle yapıldı ve sonuçları Gencell'in uygulamasına aitmiş gibi okunmamalı.

Tasarım: ABD'de on merkezde, hafif evre Alzheimer tanılı ve beyninde amiloid birikimi gösterilmiş 49 hasta dört gruba ayrıldı: plasebo, tek doz 25 milyon hücre, ayda bir dört doz 25 milyon hücre ve ayda bir dört doz 100 milyon hücre. Hücreler damar yoluyla, yaklaşık 40 dakikada verildi; hastalar 39 hafta izlendi.

Birincil sonuç (güvenlik): Karşılandı. Uygulamayla ilişkilendirilen ciddi yan etki görülmedi, amiloid tedavilerinde görülen beyin ödemi veya kanaması (ARIA) hiçbir hastada saptanmadı.

İkincil ve keşif sonuçları: Hastalık ilerleyişini ölçen bileşik skorda, tek doz grubu plaseboya göre daha iyi seyretti; bu fark çalışmanın önceden belirlediği esnek istatistik eşiğini geçti. Kısa bilişsel test MoCA'da anlamlı fark bulundu; yüksek doz grubunda günlük yaşam aktivitelerinde fark görüldü. Tüm beyin hacmindeki kayıp, hücre alan gruplarda plaseboya göre %48,4, sol hipokampustaki kayıp %61,9 daha yavaştı. Buna karşılık klinik demans derecelendirmesi (CDR-SB) ve bilişsel ölçek ADAS-Cog13'te anlamlı fark bulunmadı.

Sınırlılıklar: Grup başına 10-13 hasta vardı; 39 hafta hastalığı değiştirici bir tedavi için kısa bir süre; kullanılan bileşik skor henüz doğrulanmış bir ölçüt değil ve çoklu karşılaştırma düzeltmesi yapılmadı. Yazarlar daha büyük çalışmalar gerektiğini vurguluyor.

Kimse size kesin iyileşme garantisi veremez. Bu tip söylemlerde bulunanlara güvenmeyin.

Klinik Araştırmalarda Nasıl Uygulandı?

Aşağıdaki tablo, yayımlanmış ve kayıtlı araştırmalarda kullanılan yöntemleri özetliyor; Gencell'in süreci ise "Nasıl Yapılır?" bölümünde anlatılıyor.

Alzheimer'da Hangi Kök Hücreler Kullanılır?

Alzheimer araştırmalarında en çok kullanılan hücre tipi mezenkimal kök hücredir. Hücreler hastanın kendisinden (otolog) ya da donörden (allojenik) elde edilebilir.

Gencell'de Alzheimer için göbek kordonu dokusundan (Wharton jeli) elde edilen allojenik mezenkimal kök hücreleri (WJ-MSC) kullanıyoruz; vücudun geneline yönelik sistemik uygulamalarda göbek kordonu kanından elde edilen kök hücrelerden de yararlanıyoruz. Yani hücreler, taramalardan geçmiş sağlıklı vericilerden geliyor. Hastanın kendi hücreleri yerine sağlıklı vericilerden alınan hücreleri tercih ediyoruz, çünkü erişkin mezenkimal kök hücrelerin çoğalma ve dönüşme kapasitesi yaşla birlikte azalıyor (Zhou ve ark., 2008); doğum sırasında toplanan göbek kordonu hücreleri ise biyolojik olarak genç. Göbek kordonu dokusundan elde edilen mezenkimal kök hücreler, bağışıklık hücrelerini uyaran bazı yüzey moleküllerini taşımıyor ve laboratuvar çalışmalarında bağışıklık hücrelerini uyarmadıkları gösterildi (Weiss ve ark., 2008); bu nedenle vericiden alınarak kullanılabiliyorlar. Yayımlanmış kontrollü verinin de donör hücreleriyle, ancak kemik iliği kaynaklı bir ürünle elde edildiğini bilmenizi isteriz. Nöral kök hücreler ve indüklenmiş pluripotent kök hücreler (iPSC) ise Alzheimer için bugün laboratuvar aşamasındadır.

Hücreler Nasıl Hazırlanıyor, Kalite Kontrolü Nasıl Yapılıyor?

Hücreleri kendimiz üretmiyoruz; Türkiye'nin önde gelen, devlet denetimindeki büyük kök hücre üreticileriyle çalışıyoruz. Çalıştığımız üreticilerde süreç, genetik ve viral taramalardan geçen sağlıklı vericilerin göbek kordonu dokusu ya da kordon kanıyla başlıyor ve uluslararası GMP (İyi Üretim Uygulamaları) standartlarına göre yürütülüyor. Hücreler temiz odalarda çoğaltılıyor, hedeflenen miktara ulaşınca yapılarını koruyan yöntemlerle -196 °C'de sıvı azotta saklanıyor.

Her hücre serisi hastaya verilmeden önce üç açıdan test ediliyor:

• Mikrobiyolojik güvenlik: Bakteri, mantar, mikoplazma ve bakteri toksinleri (endotoksin) için tarama.
• Hücre kimliği: Hücrelerin uluslararası ölçütlere (ISCT) uygun yüzey belirteçlerini, örneğin CD73, CD90 ve CD105'i taşıdığının akış sitometrisi denen yöntemle doğrulanması.
• Canlılık: Dondurulup çözüldükten sonra hücrelerin canlı kalma oranının ölçülmesi.

Alzheimer Kök Hücre Tedavisi Kimlere Uygulanır?

Alzheimer kök hücre tedavisi, tanısı nöroloji uzmanı tarafından konmuş, erken evre Alzheimer hastalığı ya da hafif bilişsel bozukluk (MCI) dönemindeki ve günlük işlerini büyük ölçüde sürdürebilen hastalarda değerlendirilir. Yayımlanmış kontrollü çalışma da hafif evredeki hastalarla yapıldı. İleri evrede kararı dosyanın bütününe bakarak Bilim Konseyimiz verir.

Erken Evre ve Hafif Bilişsel Bozukluk Neden Önemli?

Hafızanın merkezi olan hipokampusta küçülme, Alzheimer tanısından yıllar önce başlayabiliyor (Rash ve ark., 2025). Hücresel yaklaşımların hedefi var olan sinir ağını korumak olduğu için, bu ağ ne kadar korunmuşsa desteklenecek alan da o kadar geniştir. Hastalığın seyrini Alzheimer'ın evreleri yazımızda ayrıntılı anlattık.

Bilim Konseyimizdeki uzman hekimlerimizin ifadesiyle: "Kök hücre uygulaması ölmüş beyin hücrelerini geri getirmiyor, yerlerini de almıyor. Erken evrede ise sinir hücrelerinin ve aralarındaki bağlantıların büyük bölümü hâlâ sağlıklı; bu dönem çoğunlukla yakın geçmişi unutmayla, yani hipokampusun etkilenmesiyle kendini gösteriyor. Düşünme, karar verme ve dil becerileri de zorlanmaya başladıysa hasar genişlemiş demektir. Erken evredeki hedefimiz, sağlam ya da hafif hasarlı sinir hücrelerini ayakta tutmak ve yıkıma karşı dirençli kılmak. Hücre ölümünü hızlandıran beyin içi iltihap (nöroinflamasyon) şiddetlenmeden ve kayıp geri dönülmez hale gelmeden başlamak bu yüzden sonucu doğrudan etkiliyor."

Yakınınız Aday Olabilir mi? Kontrol Listesi

İlk görüşmeye gelmeden önce aşağıdaki soruları yanıtlamanız değerlendirmeyi hızlandırır:

• Alzheimer ya da hafif bilişsel bozukluk tanısını bir nöroloji uzmanı koydu mu?
• Tanı ne zaman kondu ve son bilişsel test sonucu (MMSE veya MoCA) nedir?
• Yakınınız yemek, giyinme, kısa yürüyüşler gibi günlük işlerini büyük ölçüde kendisi yapabiliyor mu?
• Son altı ay içinde çekilmiş bir beyin MR'ı var mı?
• Ciddi bir kalp veya akciğer hastalığı var mı?
• Şu anda aktif bir enfeksiyonu ya da tedavisi süren bir kanseri var mı?
• Kullandığı ilaçların güncel bir listesi elinizde mi?

Kalp, akciğer, enfeksiyon veya kanserle ilgili sorulara "evet" demeniz başvurmanıza engel değil; bu bilgileri paylaşmanız, Bilim Konseyi değerlendirmesinde dikkate alınmaları için gerekli. Yakınınızın durumunu canlı sohbetten bir uzmanımıza sorabilirsiniz.

Değerlendirme İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Belgeleri iletişim formundan göndererek uzman değerlendirmesi isteyebilirsiniz.

Uygulama Hangi Durumlarda Ertelenir?

Aktif bir enfeksiyon, yüksek ateş ya da anormal viral göstergeler varsa uygulamayı erteliyoruz; gerekli tedaviler bitip kan değerleri düzeldikten sonra yeniden planlıyoruz. Hastalık, hücresel tedavinin yarar sağlayabileceği evreyi aşmışsa Bilim Konseyimiz, hastamızı ve ailesini gereksiz bir maddi ve manevi yükün altına sokmamak için standart protokolü onaylamıyor. Bu durumda bile aile tablonun ağırlığını ve riskleri kabul ederse palyatif (belirtileri hafifletmeye yönelik) ya da deneme amaçlı bir protokolü birlikte değerlendirebiliyoruz; böyle bir protokolün amacı iyileşme değildir ve bunu baştan açıkça söylüyoruz.

Alzheimer Kök Hücre Tedavisi Nasıl Yapılır?

Alzheimer kök hücre tedavisi, belgelerin incelenmesinden uygulamaya ve takibe uzanan dört adımda ilerler. Uygulama yolu, seans sayısı ve aralık her hasta için Bilim Konseyi tarafından belirlenir ve ön görüşmede sizinle paylaşılır.

1. Adım: Ön Değerlendirme

Yukarıdaki belge tablosunda yer alan raporlar toplanır ve yakınınız adına resmi bir medikal dosya açılır. Bu aşamada merkeze gelmeniz gerekmez; belgeler ve istenen kısa video kayıtları bize gönderilir.

2. Adım: Bilim Konseyi Değerlendirmesi

Dosya, tedavinin uygun olup olmadığının değerlendirilmesi için farklı uzmanlık alanlarından hekimlerin yer aldığı Bilim Konseyimize sunulur. Uygun bulunmadığı durumda gerekçesini sizinle açıkça paylaşıyoruz. Dosyanız uygun bulunursa sizinle ya da yakınınızla online görüntülü bir görüşme planlıyoruz; hastalığınızın seyrini, tedaviden neler beklenebileceğini ve sürecin adımlarını bu görüşmede açıkça konuşuyoruz.

3. Adım: Kişiye Özel Protokol ve Bakanlık Onayı

Konsey yakınınızı uygun bulursa kişiye özel bir protokol hazırlanır: uygulanacak toplam hücre miktarı, uygulama yolu (damar yolu, omurilik kanalı yani intratekal ve/veya burun yolu yani intranazal) ve seans sayısı bu aşamada netleşir; maliyet de bu protokole göre belirlenip size bildirilir. T.C. vatandaşı hastalarımızda onamlar tamamlanır ve dosya kök hücre uygulama izni için Sağlık Bakanlığı'na gönderilir. Tedavi takvimi Bakanlık onayının ardından kesinleşir. T.C. vatandaşı olmayan hastalarımızda Sağlık Bakanlığı'nın hasta bazlı onay süreci zorunluluğu yoktur; tıbbi öykü formlarınız doldurulup bilgilendirilmiş onamınız alındıktan sonra tedavi takviminiz planlanıyor.

4. Adım: Uygulama ve Takip

Hücreler, çalıştığımız üreticiler tarafından sağlıklı vericilerin göbek kordonu dokusundan ya da kordon kanından hazırlanır. Uygulamadan önce ilgili branş uzmanları ayrıntılı bir muayene ve son değerlendirme yapar; hücreler hastane koşullarında, gözlem altında uygulanır ve işlem öncesinde rutin kontroller yapılır. Sonrasındaki değişimi klinik muayene, bilişsel testler ve yakınınızı izleyen hekimin gözlemleriyle birlikte değerlendiriyoruz. Hiç fayda görülmeme ihtimalini de tedavi başlamadan sizinle açıkça konuşuyoruz. Bu süreçte yakınınızın kullandığı Alzheimer ilaçları, hekiminin onayı olmadan bırakılmamalıdır.

Tedaviden Sonra Ne Beklenmeli?

Kök hücre tedavisinden hızlı bir değişim beklenmez; kontrollü çalışmada farklar aylar içinde ortaya çıktı. Aşağıdaki çizelge, faz 2a çalışmada bildirilenlere dayanıyor (Rash ve ark., 2025).

Klinik Deneyimimize Göre Neler Görüyoruz?

Ailelerle ilk konuştuğumuz konu tedavinin öncelikli hedefi: hastalığın ilerleyişini durdurmak ya da yavaşlatmak. Bu hedefe ulaşıldığında devam seanslarıyla, hafif hasar görmüş hücrelerin yeniden işlev kazanmasını amaçlıyoruz.

Bazı hastalarımızda günlük yaşama doğrudan yansıyan değişiklikler gördük. Açlık hissini unuttuğu için yemek yiyemeyen hastalarımızın bir kısmında yeme refleksi belirgin biçimde geri döndü; tuvalet alışkanlığını kaybeden bazı hastalarımız ise yönlendirmeyle bu düzeni yeniden kazandı. Gözlediğimiz düzelme çoğu zaman 6 ay ile 15-18 ay devam ediyor.

Belirtiler yeniden ilerlemeye başladığında uygulama tekrarlanabiliyor; bazı hastalarımız yeniden toparlanırken bazılarında ilk seferki kadar düzelme olmuyor. Alzheimer çok nedenli, karmaşık bir hastalık olduğu için faydanın büyüklüğü de süresi de kişiden kişiye değişiyor ve bazı hastalarımızda fayda görülmeyebiliyor. Bu bilgiler kendi tedavi süreçlerimizden geliyor.

Sonuçlar Nasıl Ölçülür?

Alzheimer'da "başarı" çoğunlukla düşüşün yavaşlaması ya da bir süre durağan kalmak anlamına gelir. Araştırmalarda bu, MMSE ve MoCA gibi bilişsel testlerle, günlük yaşam aktivitelerini ölçen ölçeklerle, beyin hacmini gösteren MR ile ve bakım veren yakının gözlemleriyle birlikte değerlendirilir. Tek bir ölçümdeki değişim tek başına sonuç sayılmaz.

Alzheimer Kök Hücre Tedavisi Güvenli mi?

Yayımlanmış kontrollü çalışmada tek ve tekrarlı damar yolu uygulamaları güvenli bulundu ve uygulamayla ilişkilendirilen ciddi yan etki görülmedi (Rash ve ark., 2025). Farklı hastalıklarda damar yoluyla MSC verilen 55 randomize çalışmanın birleştirildiği bir meta-analizde de yalnızca ateş riskinde artış görüldü; enfeksiyon, pıhtı, ölüm veya kanser riskinde artış saptanmadı (Thompson ve ark., 2020).

Uygulama yolu risk profilini değiştirir. Beyin karıncığına yapılan uygulamanın denendiği faz 1 çalışmada ateş ve baş ağrısı gibi yan etkiler bildirildi (Rash ve ark., 2025). Uzun vadeli güvenlik verisi hâlâ sınırlıdır ve her hastada beklenen etki görülmeyebilir.

Denetimsiz kök hücre uygulamaları ise ayrı bir risk alanıdır. Uluslararası Kök Hücre Araştırmaları Derneği (ISSCR), karar vermeden önce şu soruların sorulmasını öneriyor: Uygulama bu hastalık için rutin mi? Hangi hücre kullanılıyor ve nerede, hangi koşullarda hazırlanıyor? Fayda nasıl ve ne zaman ölçülecek? Uygulama hangi izin çerçevesinde yapılıyor ve takip nasıl sürecek? (ISSCR, 2024)

Alzheimer Kök Hücre Tedavisi Nerede Yapılır?

Alzheimer kök hücre tedavisi, İstanbul'daki anlaşmalı, onaylı tıbbi merkezlerde, hastane koşullarında ve uzman hekim ekipleri tarafından yapılır. T.C. vatandaşı hastalarımızda uygulama, Bilim Konseyi onayı ve Sağlık Bakanlığı izninin ardından başlar. T.C. vatandaşı olmayan hastalarımız için hasta bazlı Bakanlık onayı zorunluluğu yoktur; süreç, tıbbi öykü formları ve bilgilendirilmiş onamla planlanır.

Alzheimer Kök Hücre Tedavisi Fiyatı Neye Göre Belirlenir?

Alzheimer kök hücre tedavisinin fiyatı, Bilim Konseyimizin belirlediği kişiye özel protokole göre netleşir; bu yüzden dosyayı görmeden rakam vermiyoruz. Fiyatı belirleyen başlıca unsurlar uygulanacak hücre miktarı, uygulama yolu ve seans sayısıdır. Protokol netleştiğinde maliyet size tüm kalemleriyle bildirilir; süreç içinde önceden konuşulmamış, sonradan çıkan bir ücret olmuyor. Kök hücre tedavileri SGK ve özel sağlık sigortaları tarafından karşılanmıyor.

Diğer nörodejeneratif hastalıklarda kök hücre uygulamaları için Parkinson, ALS ve MS sayfalarımıza göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kök hücre tedavisi Alzheimer'ı tamamen iyileştirir mi?

Hayır. Kök hücre tedavisinin hedefi, özellikle erken evrede Alzheimer hastalığının ilerleyişini yavaşlatmayı ve günlük işlevleri daha uzun korumayı desteklemektir. Yayımlanmış kontrollü çalışmada güvenlik sonucu karşılandı ve beyin küçülmesinde daha yavaş seyir ölçüldü; bu bulguların daha büyük çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.

Alzheimer'dan iyileşen var mı?

Bugüne kadar Alzheimer hastalığından tam iyileşme bildirilmedi. Onaylı ilaçlar belirtileri hafifletir, amiloid hedefli antikorlar seçilmiş erken evre hastalarda ilerlemeyi sınırlı ölçüde yavaşlatır. Kök hücre tedavisi de aynı amaca yönelik, klinik araştırmalarla gelişen bir yaklaşımdır.

Kök hücre tedavisi güvenli mi?

Hafif evre Alzheimer'da yapılan faz 2a çalışmada damar yoluyla verilen tek ve tekrarlı dozlarda uygulamayla ilişkilendirilen ciddi yan etki görülmedi. Farklı hastalıklardaki çalışmaları birleştiren bir meta-analizde yalnızca ateş riskinde artış saptandı. Uzun vadeli veri sınırlıdır ve uygulamanın uzman ekip tarafından, denetimli koşullarda yapılması gerekir.

Etkiler ne zaman görülür ve ne kadar sürer?

Kontrollü çalışmada farklar ancak 39. haftaya doğru ölçüldü. Hastalarımızda gözlediğimiz düzelme çoğu zaman 6 ay ile 15-18 ay devam ediyor; bu süre kişiye göre değişiyor ve her hastada fayda görülmeyebiliyor. Değişimi düzenli bilişsel testler ve hekim muayenesiyle izliyoruz.

İleri evre Alzheimer'da uygulanır mı?

Yayımlanmış kontrollü veri hafif evre hastalardan geliyor ve hücresel yaklaşımlar korunmuş sinir ağına dayandığı için erken evre öne çıkıyor. İleri evredeki bir hasta için karar, belgeler incelendikten sonra Bilim Konseyimiz tarafından verilir ve gerekçesiyle size bildirilir.

Tedavi sırasında mevcut ilaçlar bırakılır mı?

Hayır. Donepezil, memantin veya amiloid hedefli tedaviler gibi ilaçlar, yakınınızı izleyen hekimin onayı olmadan bırakılmamalıdır. Kök hücre uygulaması bu tedavilerin yerine geçmez, onlarla birlikte planlanır.

Tedavi SGK kapsamında mı?

Hayır. Kök hücre tedavileri SGK ve özel sağlık sigortaları tarafından karşılanmıyor. Maliyet, Bilim Konseyimizin belirlediği protokole göre netleşir ve size tüm kalemleriyle bildirilir; sonradan çıkan bir ücret olmuyor.

Kaç kez yapılır, hastanede kalmak gerekir mi?

Seans sayısı, aralık ve uygulama yolu kişiye göre Bilim Konseyimiz tarafından belirlenir ve ön görüşmede paylaşılır. Araştırmalarda tek dozdan, aylık dört doza ve iki haftada bir yapılan on infüzyona kadar farklı şemalar denendi. Uygulamalar hastane koşullarında ve gözlem altında yapılır.

Demans hastalarında da uygulanır mı? Demans ile Alzheimer aynı şey mi?

Demans, bellek ve düşünme becerilerini etkileyen hastalıkların genel adıdır; Alzheimer hastalığı bunların en sık görülenidir. Diğer demans türlerinde kök hücre uygulamalarını demans sayfamızda, iki kavram arasındaki farkı ise ayrı karşılaştırma yazımızda ele alıyoruz.

Kaynakça

1. Rash BG, Ramdas KN, Agafonova N ve ark. Allogeneic mesenchymal stem cell therapy with laromestrocel in mild Alzheimer's disease: a randomized controlled phase 2a trial. Nature Medicine, 2025;31(4):1257-1266. https://www.nature.com/articles/s41591-025-03559-0
2. Kim HJ, Cho KR, Jang H ve ark. Intracerebroventricular injection of human umbilical cord blood mesenchymal stem cells in patients with Alzheimer's disease dementia: a phase I clinical trial. Alzheimer's Research & Therapy, 2021;13(1):154. https://doi.org/10.1186/s13195-021-00897-2
3. Xie X, Song Q, Dai C ve ark. Clinical safety and efficacy of allogenic human adipose mesenchymal stromal cells-derived exosomes in patients with mild to moderate Alzheimer's disease: a phase I/II clinical trial. General Psychiatry, 2023;36(5):e101143. https://doi.org/10.1136/gpsych-2023-101143
4. Alvites R, Branquinho M, Sousa AC ve ark. Mesenchymal Stem/Stromal Cells and Their Paracrine Activity: Immunomodulation Mechanisms and How to Influence the Therapeutic Potential. Pharmaceutics, 2022;14(2):381. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8875256/
5. Qin C, Li Y, Wang K. Functional Mechanism of Bone Marrow-Derived Mesenchymal Stem Cells in the Treatment of Animal Models with Alzheimer's Disease: Inhibition of Neuroinflammation. Journal of Inflammation Research, 2021;14:4761-4775. https://doi.org/10.2147/JIR.S327538
6. Thompson M, Mei SHJ, Wolfe D ve ark. Cell therapy with intravascular administration of mesenchymal stromal cells continues to appear safe: An updated systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine, 2020;19:100249. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6970160/
7. International Society for Stem Cell Research. Patient Handbook on Stem Cell Therapies, v12, Şubat 2024. https://www.ISSCR.org/s/ISSCR_PatientHandbook_v12_Feb2024_Redesign_v4b.pdf
8. National Institute on Aging (NIA). How Is Alzheimer's Disease Treated? https://www.nia.nih.gov/health/alzheimers-treatment/how-alzheimers-disease-treated
9. Alzforum. Therapeutics: Autologous Adipose-derived Stem Cells. https://alzforum.org/therapeutics/autologous-adipose-derived-stem-cells
10. ClinicalTrials.gov. NCT06775964: Stem Cell Therapy for Early Alzheimer's Disease. https://clinicaltrials.gov/study/NCT06775964
11. Zhou S, Greenberger JS, Epperly MW ve ark. Age-related intrinsic changes in human bone-marrow-derived mesenchymal stem cells and their differentiation to osteoblasts. Aging Cell, 2008;7(3):335-343. https://doi.org/10.1111/j.1474-9726.2008.00377.x
12. Weiss ML, Anderson C, Medicetty S ve ark. Immune properties of human umbilical cord Wharton's jelly-derived cells. Stem Cells, 2008;26(11):2865-2874. https://doi.org/10.1634/stemcells.2007-1028