Kök Hücre ile Demans Tedavisi: Bulundu mu, Hangi Türde Ne Biliniyor?

Demansın Kesin Bir Tedavisi Var mı?

İlerleyici demans türlerini tamamen ortadan kaldıran bir tedavi henüz yok; ancak belirtileri hafifleten ve bazı türlerde ilerlemeyi yavaşlatan tedaviler var. Demans, bellek ve düşünme becerilerini bozan farklı hastalıkların ortak adı olan bir sendromdur; Alzheimer hastalığı vakaların yaklaşık %60-70'inden sorumludur (Dünya Sağlık Örgütü). Kolinesteraz inhibitörleri (donepezil, rivastigmin, galantamin) ve memantin belirtileri bir süre destekler (NIA); vasküler tipte ise tansiyon, şeker ve kolesterol gibi damar risk faktörlerinin kontrolü tedavinin merkezindedir.

"Demans tedavisi bulundu" başlıklı haberler çoğunlukla Alzheimer tipine özgü yeni ilaçları anlatır; bu ilaçlar tam iyileşme sağlamaz, seçilmiş hastalarda ilerlemeyi sınırlı ölçüde yavaşlatır. Kök hücre uygulaması mevcut ilaçların yerine geçmez; uygun hastalarda onlarla birlikte planlanır.

Demans İyileşir mi? Önce Tedavi Edilebilir Nedenler Dışlanmalı

İlerleyici demans türleri iyileşmez; ancak demansa benzeyen bazı tablolar, altta yatan neden tedavi edildiğinde kısmen ya da tamamen düzelebilir. Bu tabloların en sık görüleni depresyondur (Tripathi ve Vibha, 2009). Bu yüzden kök hücre değerlendirmesinden önceki ilk adım, doğru tanıdır.

• B12 vitamini eksikliği: Bellek kaybı ve davranış değişikliği yapabilir; vitamin tedavisiyle düzelebilir.
• Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi): Bellek ve dikkat sorunlarına yol açabilir.
• Depresyon ("yalancı demans"): Özellikle yaşlılarda unutkanlıkla seyredebilir ve tedaviyle geriler. "Üzüntüden demans olur mu?" sorusunun cevabı da bu: yoğun üzüntü demans yapmaz, ama demansa benzeyen bir tablo yaratabilir.
• İlaç yan etkileri ve etkileşimleri: Zihinsel bulanıklık yapabilir.
• Normal basınçlı hidrosefali: Beyinde sıvı birikmesiyle unutkanlık, yürüme güçlüğü ve idrar kaçırma yapar; cerrahi olarak tedavi edilebilir.

Nedenlerin dışlanması nöroloji muayenesi, kan testleri ve beyin görüntülemesiyle hekim tarafından yapılır; belirtilere bakarak evde karar verilemez.

Demans Türlerine Göre Kök Hücre Araştırmalarının Durumu

Kök hücre uygulamasından beklenti demansın türüne göre büyük ölçüde değişiyor, çünkü her türde sinir hücrelerini kaybettiren süreç farklı. Yayımlanmış insan verisinin neredeyse tamamı Alzheimer tipinden geliyor; diğer türlerde veri daha sınırlı. Aşağıdaki tabloda araştırmaların durumunu kendi klinik deneyimimizle yan yana görebilirsiniz.

Tabloda olmayan iki hastalığı da söylemek isteriz. Huntington hastalığında genetik ve yapısal hasar daha hızlı ilerlediği için beklediğimiz fayda çok daha sınırlı. Prion denen proteinlerin yol açtığı Creutzfeldt-Jakob hastalığında ise anlamlı bir fayda gözlemedik. Bu bilgiler kendi tedavi süreçlerimizden geliyor; fayda hastadan hastaya değişiyor ve bazı hastalarımızda görülmeyebiliyor.

Bilim Konseyimizdeki uzman hekimlerimizin ifadesiyle: "Demans, altında pek çok ayrı tanının toplandığı bir üst başlık. Her tanıda beyindeki hasarın yolu başka olduğu için kök hücre uygulamasından alınan sonuç da aynı olmuyor. Bu yüzden hücresel bir plan yapmadan önce demansın türünü nöroloji uzmanlarımızla netleştiriyoruz; ailelere gerçekçi bir beklenti sunmanın başka yolu yok."

Vasküler Demansta Durum Neden Farklı?

Vasküler demansta sorun, beyni besleyen küçük damarlardaki hasar ve kan akışı azlığıdır; bu yüzden MSC'lerin kanlanmayı destekleyen etkisi bu türde ayrıca gündeme geliyor. Klinik veri ise çok sınırlı: kontrol grubu olmayan 10 hastalık bir çalışmada bilişsel ve günlük yaşam puanları 3. ayda yükseldi, 6. ayda başlangıç düzeyine döndü (He ve ark., 2017). Verinin büyük kısmı hayvan çalışmalarından ve inme sonrası hücre tedavisi araştırmalarından geliyor.

Demans ile Alzheimer Aynı Şey mi?

Hayır. Demans, bellek ve düşünme becerilerindeki kaybın genel adıdır; Alzheimer ise bu kayba en sık yol açan hastalıktır. Alzheimer hastalığı demans evresinden yıllar önce başlar, her demans da Alzheimer'dan kaynaklanmaz. İki kavramın farkını ayrı bir karşılaştırma yazımızda ayrıntılı ele alıyoruz.

Kök Hücre Tedavisi Demansta Nasıl Etki Eder?

Kök hücre tedavisi demansta, salgıladığı sinyal molekülleri ve küçük keseciklerle beyin çevresini düzenleyerek etki eder; bu etkiye parakrin etki denir ve hücrelerin sinir hücresine dönüşmesi beklenmez (Alvites ve ark., 2022). Eski anlatımlarda geçen "kök hücreler hasarlı beyin hücresine dokununca ona dönüşür" iddiası bugünkü bilimsel bilgiyle örtüşmüyor.

Eksozomlar Nedir?

Eksozomlar, kök hücrelerin salgıladığı ve protein ile genetik mesaj taşıyan çok küçük keseciklerdir. Hücrenin kendisini vermeden bu etkiden yararlanmak amacıyla araştırılıyorlar; kan-beyin bariyerini ne ölçüde geçtikleri hâlâ tartışılıyor. İnsan verisi çok erken aşamada: Alzheimer tipinde burun yoluyla verilen eksozomların denendiği, plasebosuz küçük bir faz 1/2 çalışmada yan etki bildirilmedi (Xie ve ark., 2023).

Bilimsel Kanıtlar: Neyi Biliyoruz, Neyi Bilmiyoruz?

Demansta kök hücre tedavisine dair kanıtların neredeyse tamamı Alzheimer tipinden geliyor. İlk insan çalışmasında 9 hastaya göbek kordonu kanı kaynaklı MSC'ler cerrahi yöntemle doğrudan beyin dokusuna verildi; uygulama güvenle yapılabildi (Kim ve ark., 2015). En güçlü kontrollü veri 2025'teki faz 2a çalışmadan geliyor: damar yoluyla verilen donör kemik iliği MSC'leri hafif evre Alzheimer'da güvenli bulundu ve plaseboya göre beyin küçülmesi daha yavaş seyretti; bazı bilişsel ölçeklerde ise fark çıkmadı (Rash ve ark., 2025). Ayrıntıları Alzheimer sayfamızda anlatıyoruz.

Kimse size kesin iyileşme garantisi veremez. Bu tip söylemlerde bulunanlara güvenmeyin.

Klinik Araştırmalarda Nasıl Uygulandı?

Aşağıdaki tablo, demans alanındaki yayımlanmış ve kayıtlı araştırmalarda kullanılan yöntemleri özetliyor; Gencell'in süreci ise "Nasıl Yapılır?" bölümünde anlatılıyor.

Kök Hücre Nereden Elde Edilir?

Mezenkimal kök hücreler hastanın kendisinden (otolog) ya da bir donörden (allojenik) elde edilebilir.

Gencell'de demans için göbek kordonu dokusundan (Wharton jeli) elde edilen allojenik mezenkimal kök hücreleri (WJ-MSC) kullanıyoruz; yani hücreler, taramalardan geçmiş sağlıklı vericilerden geliyor. Embriyonik veya fetal hücre kullanılmaz. Hastanın kendi hücreleri yerine sağlıklı vericilerden alınan hücreleri tercih ediyoruz, çünkü erişkin mezenkimal kök hücrelerin çoğalma ve dönüşme kapasitesi yaşla birlikte azalıyor (Zhou ve ark., 2008); doğum sırasında toplanan göbek kordonu hücreleri ise biyolojik olarak genç. Göbek kordonu dokusundan elde edilen mezenkimal kök hücreler, bağışıklık hücrelerini uyaran bazı yüzey moleküllerini taşımıyor ve laboratuvar çalışmalarında bağışıklık hücrelerini uyarmadıkları gösterildi (Weiss ve ark., 2008); bu nedenle vericiden alınarak kullanılabiliyorlar. Yayımlanmış demans çalışmalarının büyük bölümü de donör hücreleriyle yapıldı.

Hücreler Nasıl Hazırlanıyor, Kalite Kontrolü Nasıl Yapılıyor?

Hücreleri kendimiz üretmiyoruz; Türkiye'nin önde gelen, devlet denetimindeki büyük kök hücre üreticileriyle çalışıyoruz. Çalıştığımız üreticilerde süreç, genetik ve viral taramalardan geçen sağlıklı vericilerin göbek kordonu dokusuyla başlıyor ve uluslararası GMP (İyi Üretim Uygulamaları) standartlarına göre yürütülüyor. Hücreler temiz odalarda çoğaltılıyor, hedeflenen miktara ulaşınca yapılarını koruyan yöntemlerle -196 °C'de sıvı azotta saklanıyor.

Her hücre serisi hastaya verilmeden önce üç açıdan test ediliyor:

• Mikrobiyolojik güvenlik: Bakteri, mantar, mikoplazma ve bakteri toksinleri (endotoksin) için tarama.
• Hücre kimliği: Hücrelerin uluslararası ölçütlere (ISCT) uygun yüzey belirteçlerini, örneğin CD73, CD90 ve CD105'i taşıdığının akış sitometrisi denen yöntemle doğrulanması.
• Canlılık: Dondurulup çözüldükten sonra hücrelerin canlı kalma oranının ölçülmesi.

Kök Hücre ile Demans Tedavisi Kimlere Uygulanır?

Kök hücre ile demans tedavisi, tedavi edilebilir nedenleri dışlanmış, türü hekim tarafından belirlenmiş ve erken evrede ya da hafif bilişsel bozukluk (MCI) döneminde olan, günlük işlerini büyük ölçüde sürdürebilen hastalarda değerlendirilir. Tür, beklentiyi doğrudan etkiler: Alzheimer tipinde yayımlanmış kontrollü veri varken diğer türlerde veri daha sınırlıdır ve bu fark değerlendirmede sizinle açıkça konuşulur.

Demansın ne kadar hızlı ilerlediği de türe ve kişiye göre değişir; yakınınızın seyrini en iyi, onu izleyen nöroloji uzmanı değerlendirebilir. Türlerin seyrini demans türleri ve evreleri yazımızda ayrıntılı anlattık.

Yakınınız Aday Olabilir mi? Kontrol Listesi

İlk görüşmeden önce aşağıdaki soruları yanıtlamanız değerlendirmeyi hızlandırır:

• Demansın türü (Alzheimer, vasküler, Lewy cisimcikli vb.) bir nöroloji uzmanı tarafından belirlendi mi?
• B12 eksikliği, tiroid bozukluğu ve depresyon gibi tedavi edilebilir nedenler araştırıldı mı?
• Son bilişsel test sonucu (MMSE veya MoCA) nedir ve ne zaman yapıldı?
• Yakınınız yemek, giyinme, kısa yürüyüşler gibi günlük işlerini büyük ölçüde kendisi yapabiliyor mu?
• Son altı ay içinde çekilmiş bir beyin MR'ı var mı?
• Ciddi bir kalp veya akciğer hastalığı var mı?
• Şu anda aktif bir enfeksiyonu ya da tedavisi süren bir kanseri var mı?
• Kullandığı ilaçların güncel bir listesi elinizde mi?

Kalp, akciğer, enfeksiyon veya kanserle ilgili sorulara "evet" demeniz başvurmanıza engel değil; bu bilgilerin Bilim Konseyi değerlendirmesinde dikkate alınması gerekir. Yakınınızın durumunu canlı sohbetten bir uzmanımıza sorabilirsiniz.

Değerlendirme İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Belgeleri iletişim formundan göndererek uzman değerlendirmesi isteyebilirsiniz.

Uygulama Hangi Durumlarda Ertelenir?

Aktif bir enfeksiyon, yüksek ateş ya da anormal viral göstergeler varsa uygulamayı erteliyoruz; gerekli tedaviler bitip kan değerleri düzeldikten sonra yeniden planlıyoruz. Demans, hücresel tedavinin katkı sağlayabileceği evreyi aşmışsa Bilim Konseyimiz, hastamızı ve ailesini gereksiz bir maddi ve manevi yükün altına sokmamak için standart protokolü onaylamıyor. Bu durumda bile aile tablonun ağırlığını ve riskleri kabul ederse palyatif (belirtileri hafifletmeye yönelik) ya da deneme amaçlı bir protokolü birlikte değerlendirebiliyoruz; böyle bir protokolün amacı iyileşme değildir ve bunu baştan açıkça söylüyoruz.

Kök Hücre ile Demans Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kök hücre ile demans tedavisi, belgelerin incelenmesinden uygulamaya ve takibe uzanan dört adımda ilerler. Uygulama yolu, seans sayısı ve aralık her hasta için Bilim Konseyi tarafından belirlenir ve ön görüşmede sizinle paylaşılır.

1. Adım: Ön Değerlendirme

Yukarıdaki tablodaki belgeler toplanır ve yakınınız adına resmi bir medikal dosya açılır. Bu aşamada merkeze gelmeniz gerekmez; belgeler ve istenen kısa video kayıtları bize gönderilir.

2. Adım: Bilim Konseyi Değerlendirmesi

Dosya, tedavinin uygun olup olmadığının değerlendirilmesi için farklı uzmanlık alanlarından hekimlerin yer aldığı Bilim Konseyimize sunulur. Uygun bulunmadığı durumda gerekçesini sizinle açıkça paylaşıyoruz. Dosyanız uygun bulunursa sizinle ya da yakınınızla online görüntülü bir görüşme planlıyoruz; hastalığınızın seyrini, tedaviden neler beklenebileceğini ve sürecin adımlarını bu görüşmede açıkça konuşuyoruz.

3. Adım: Kişiye Özel Protokol ve Bakanlık Onayı

Konsey yakınınızı uygun bulursa kişiye özel bir protokol hazırlanır: uygulanacak toplam hücre miktarı, uygulama yolu (damar yolu, omurilik kanalı yani intratekal ve/veya burun yolu yani intranazal) ve seans sayısı bu aşamada netleşir; maliyet de bu protokole göre belirlenip size bildirilir. T.C. vatandaşı hastalarımızda onamlar tamamlanır ve dosya kök hücre uygulama izni için Sağlık Bakanlığı'na gönderilir. Tedavi takvimi Bakanlık onayının ardından kesinleşir. T.C. vatandaşı olmayan hastalarımızda Sağlık Bakanlığı'nın hasta bazlı onay süreci zorunluluğu yoktur; tıbbi öykü formlarınız doldurulup bilgilendirilmiş onamınız alındıktan sonra tedavi takviminiz planlanıyor.

4. Adım: Uygulama ve Takip

Hücreler, çalıştığımız üreticiler tarafından sağlıklı vericilerin göbek kordonu dokusundan hazırlanır. Uygulamadan önce ilgili branş uzmanları ayrıntılı bir muayene ve son değerlendirme yapar; hücreler hastane koşullarında, gözlem altında uygulanır ve işlem öncesinde rutin kontroller yapılır. Sonrasındaki değişimi klinik muayene, bilişsel testler ve yakınınızı izleyen hekimin gözlemleriyle birlikte değerlendiriyoruz. Hiç fayda görülmeme ihtimalini de tedavi başlamadan sizinle açıkça konuşuyoruz. Bu süreçte yakınınızın kullandığı ilaçlar, hekiminin onayı olmadan bırakılmamalıdır.

Tedaviden Sonra Ne Beklenmeli?

Kök hücre tedavisinden hızlı bir değişim beklenmez. Alzheimer tipindeki kontrollü çalışmada beyin hacmindeki farklar ilk aylarda belirgin değildi, 9. aya doğru ölçüldü (Rash ve ark., 2025); vasküler tipteki kontrolsüz çalışmada ise 3. aydaki iyileşme 6. ayda kayboldu. Gerçekçi beklenti, sınırlı ve türe göre değişen bir etkidir.

Sonuçlar Nasıl Ölçülür?

Demansta "başarı" çoğunlukla düşüşün yavaşlaması ya da bir süre durağan kalmak anlamına gelir. Bu, MMSE ve MoCA gibi bilişsel testlerle, hastalığın genel şiddetini derecelendiren CDR ölçeğiyle, günlük yaşam aktivitelerini ölçen ölçeklerle ve bakım veren yakının gözlemleriyle birlikte değerlendirilir.

Kök Hücre ile Demans Tedavisi Güvenli mi?

Yayımlanmış demans çalışmalarında MSC uygulamaları güvenle yapılabildi; farklı hastalıklarda damar yoluyla MSC verilen 55 randomize çalışmayı birleştiren bir meta-analizde de yalnızca ateş riskinde artış görüldü, enfeksiyon, pıhtı, ölüm veya kanser riskinde artış saptanmadı (Thompson ve ark., 2020). Uygulama yolu risk profilini değiştirir: beyne cerrahi olarak yapılan uygulamalarda yara ağrısı, baş ağrısı ve geçici bilinç bulanıklığı bildirildi (Kim ve ark., 2015). Uzun vadeli güvenlik verisi sınırlıdır ve her hastada beklenen etki görülmeyebilir.

Denetimsiz kök hücre uygulamaları ise ayrı bir risk alanıdır. Uluslararası Kök Hücre Araştırmaları Derneği (ISSCR), karar vermeden önce şu soruların sorulmasını öneriyor: Uygulama bu hastalık için rutin mi? Hangi hücre kullanılıyor ve nerede, hangi koşullarda hazırlanıyor? Fayda nasıl ve ne zaman ölçülecek? Uygulama hangi izin çerçevesinde yapılıyor ve takip nasıl sürecek? (ISSCR, 2024)

Kök Hücre ile Demans Tedavisi Nerede Yapılır?

Kök hücre ile demans tedavisi, İstanbul'daki anlaşmalı, onaylı tıbbi merkezlerde, hastane koşullarında ve uzman hekim ekipleri tarafından yapılır. T.C. vatandaşı hastalarımızda uygulama, Bilim Konseyi onayı ve Sağlık Bakanlığı izninin ardından başlar. T.C. vatandaşı olmayan hastalarımız için hasta bazlı Bakanlık onayı zorunluluğu yoktur; süreç, tıbbi öykü formları ve bilgilendirilmiş onamla planlanır.

Kök Hücre ile Demans Tedavisi Fiyatı Neye Göre Belirlenir?

Kök hücre ile demans tedavisinin fiyatı, Bilim Konseyimizin belirlediği kişiye özel protokole göre netleşir; bu yüzden dosyayı görmeden rakam vermiyoruz. Fiyatı belirleyen başlıca unsurlar uygulanacak hücre miktarı, uygulama yolu ve seans sayısıdır. Protokol netleştiğinde maliyet size tüm kalemleriyle bildirilir; süreç içinde önceden konuşulmamış, sonradan çıkan bir ücret olmuyor. Kök hücre tedavileri SGK ve özel sağlık sigortaları tarafından karşılanmıyor.

Diğer nörodejeneratif hastalıklarda kök hücre uygulamaları için Alzheimer, Parkinson ve İnme sayfalarımıza göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kök hücre tedavisi demansı tamamen iyileştirir mi?

Hayır. Kök hücre tedavisinin hedefi, özellikle erken evrede demansın ilerleyişini yavaşlatmayı ve günlük işlevleri daha uzun korumayı desteklemektir. En fazla veri Alzheimer tipinden geliyor; diğer demans türlerinde yayımlanmış veri daha sınırlı.

Demanstan iyileşen var mı?

İlerleyici demans türlerinde tam iyileşme bildirilmedi. Ancak B12 eksikliği, tiroid bozukluğu, depresyon, ilaç yan etkileri veya normal basınçlı hidrosefali gibi nedenlere bağlı, demansa benzeyen tablolar tedaviyle düzelebilir. Bu yüzden ilk adım, bu nedenlerin hekim tarafından dışlanmasıdır.

Kök hücre tedavisi güvenli mi?

Yayımlanmış demans çalışmalarında MSC uygulamaları güvenle yapılabildi. Damar yoluyla MSC verilen çalışmaları birleştiren bir meta-analizde yalnızca ateş riskinde artış saptandı. Uzun vadeli veri sınırlıdır; uygulamanın uzman ekip tarafından, denetimli koşullarda yapılması gerekir.

Kaç kez yapılır, hastanede kalmak gerekir mi?

Seans sayısı, aralık ve uygulama yolu kişiye göre Bilim Konseyimiz tarafından belirlenir ve ön görüşmede paylaşılır. Araştırmalarda tek uygulamadan aylık dört doza kadar farklı şemalar denendi. Uygulamalar hastane koşullarında ve gözlem altında yapılır.

Etkisi ne kadar sürer?

Alzheimer tipindeki hastalarımızda gözlediğimiz düzelme çoğu zaman 6 ay ile 15-18 ay devam ediyor; bu süre kişiye göre değişiyor ve her hastada fayda görülmeyebiliyor. Değişimi düzenli bilişsel testler ve hekim muayenesiyle izliyoruz.

İleri evre demansta uygulanır mı?

Yayımlanmış kontrollü veri hafif evre hastalardan geliyor ve hücresel yaklaşımlar korunmuş sinir ağına dayandığı için erken evre öne çıkıyor. İleri evredeki bir hasta için karar, belgeler incelendikten sonra Bilim Konseyimiz tarafından verilir ve gerekçesiyle size bildirilir.

Belirti yokken önleyici amaçla yapılır mı?

Hayır. Belirtisi olmayan kişilerde kök hücre uygulamasının demansı önlediğine dair bilimsel kanıt yok. Değerlendirme yalnızca tanısı konmuş ve türü belirlenmiş hastalarda, tıbbi belgeler üzerinden yapılır.

Tedavi sırasında mevcut ilaçlar bırakılır mı?

Hayır. Donepezil, memantin veya damar risk faktörleri için kullanılan ilaçlar, yakınınızı izleyen hekimin onayı olmadan bırakılmamalıdır. Kök hücre uygulaması bu tedavilerin yerine geçmez, onlarla birlikte planlanır.

Demans genetik mi?

Bu, demansın türüne göre değişiyor ve uzman hekimlerimiz türleri aileden geçiş açısından dört grupta ele alıyor. Huntington hastalığı, erken başlangıçlı ailesel Alzheimer ve ailesel Creutzfeldt-Jakob hastalığı doğrudan kalıtsaldır; Huntington'da hastalığı taşıyan ebeveynden her çocuğa geçme olasılığı yüzde 50'dir. Frontotemporal demansta hastaların yaklaşık yüzde 30-40'ında güçlü bir aile öyküsü bulunur. 65 yaşından sonra başlayan Alzheimer'da APOE-e4 gen biçimi riski artırır ama hastalığı kesinleştirmez. Vasküler demansta doğrudan bir gen yoktur; diyabet, tansiyon ve kalp hastalıklarına yatkınlık ise aileden gelebilir. Lewy cisimcikli demans ile Parkinson demansında vakaların çoğu ailede öykü olmadan görülür. Wernicke-Korsakoff sendromunun ve normal basınçlı hidrosefalinin de genetikle doğrudan bir bağı yok. Ailenizde genç yaşta demans görüldüyse bunu değerlendirmede bizimle paylaşın.

Tedavi SGK kapsamında mı?

Hayır. Kök hücre tedavileri SGK ve özel sağlık sigortaları tarafından karşılanmıyor. Maliyet, Bilim Konseyimizin belirlediği protokole göre netleşir ve size tüm kalemleriyle bildirilir; sonradan çıkan bir ücret olmuyor.

Demans için doğal tedavi var mı?

Demansı iyileştirdiği kanıtlanmış doğal ya da bitkisel bir tedavi yok. Düzenli fiziksel aktivite, sosyal etkileşim, iyi uyku ve damar risk faktörlerinin kontrolü genel beyin sağlığını destekler ve tıbbi tedaviyi tamamlar.

Kaynakça

1. World Health Organization. Dementia (fact sheet). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia
2. Tripathi M, Vibha D. Reversible dementias. Indian Journal of Psychiatry, 2009;51(Suppl 1):S52-S55. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3038529
3. Kim HJ, Seo SW, Chang JW ve ark. Stereotactic brain injection of human umbilical cord blood mesenchymal stem cells in patients with Alzheimer's disease dementia: A phase 1 clinical trial. Alzheimer's & Dementia: Translational Research & Clinical Interventions, 2015;1(2):95-102. https://doi.org/10.1016/j.trci.2015.06.007
4. Kim HJ, Cho KR, Jang H ve ark. Intracerebroventricular injection of human umbilical cord blood mesenchymal stem cells in patients with Alzheimer's disease dementia: a phase I clinical trial. Alzheimer's Research & Therapy, 2021;13(1):154. https://doi.org/10.1186/s13195-021-00897-2
5. Rash BG, Ramdas KN, Agafonova N ve ark. Allogeneic mesenchymal stem cell therapy with laromestrocel in mild Alzheimer's disease: a randomized controlled phase 2a trial. Nature Medicine, 2025;31(4):1257-1266. https://www.nature.com/articles/s41591-025-03559-0
6. He Y, Jin X, Wang J ve ark. Umbilical cord-derived mesenchymal stem cell transplantation for treating elderly vascular dementia. Cell and Tissue Banking, 2017;18(1):53-59. https://doi.org/10.1007/s10561-017-9609-6
7. ClinicalTrials.gov. NCT05315661: The Safety and The Efficacy Evaluation of ET-STEM in Patients With Frontotemporal Dementia. https://clinicaltrials.gov/study/NCT05315661
8. Xie X, Song Q, Dai C ve ark. Clinical safety and efficacy of allogenic human adipose mesenchymal stromal cells-derived exosomes in patients with mild to moderate Alzheimer's disease: a phase I/II clinical trial. General Psychiatry, 2023;36(5):e101143. https://doi.org/10.1136/gpsych-2023-101143
9. Alvites R, Branquinho M, Sousa AC ve ark. Mesenchymal Stem/Stromal Cells and Their Paracrine Activity: Immunomodulation Mechanisms and How to Influence the Therapeutic Potential. Pharmaceutics, 2022;14(2):381. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8875256/
10. Qin C, Li Y, Wang K. Functional Mechanism of Bone Marrow-Derived Mesenchymal Stem Cells in the Treatment of Animal Models with Alzheimer's Disease: Inhibition of Neuroinflammation. Journal of Inflammation Research, 2021;14:4761-4775. https://doi.org/10.2147/JIR.S327538
11. Thompson M, Mei SHJ, Wolfe D ve ark. Cell therapy with intravascular administration of mesenchymal stromal cells continues to appear safe: An updated systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine, 2020;19:100249. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6970160/
12. International Society for Stem Cell Research. Patient Handbook on Stem Cell Therapies, v12, Şubat 2024. https://www.ISSCR.org/s/ISSCR_PatientHandbook_v12_Feb2024_Redesign_v4b.pdf
13. National Institute on Aging (NIA). How Is Alzheimer's Disease Treated? https://www.nia.nih.gov/health/alzheimers-treatment/how-alzheimers-disease-treated
14. Alzforum. Therapeutics: Autologous Adipose-derived Stem Cells. https://alzforum.org/therapeutics/autologous-adipose-derived-stem-cells
15. Zhou S, Greenberger JS, Epperly MW ve ark. Age-related intrinsic changes in human bone-marrow-derived mesenchymal stem cells and their differentiation to osteoblasts. Aging Cell, 2008;7(3):335-343. https://doi.org/10.1111/j.1474-9726.2008.00377.x
16. Weiss ML, Anderson C, Medicetty S ve ark. Immune properties of human umbilical cord Wharton's jelly-derived cells. Stem Cells, 2008;26(11):2865-2874. https://doi.org/10.1634/stemcells.2007-1028