Siroz Kök Hücre Tedavisi: Kimlere ve Nasıl Uygulanır?

Siroz Tedavisi Var mı?

Sirozu tamamen ortadan kaldıran bir ilaç tedavisi henüz yok; ancak nedene yönelik tedavi ve yaşam değişiklikleriyle ilerlemesi yavaşlatılabiliyor, birçok kişi uzun yıllar iyi yaşayabiliyor (NHS; NIDDK). Bu yüzden ilk soru sirozun nedenidir. Alkole bağlı sirozda alkolün tamamen bırakılmasıyla hastaların önemli bölümünde karaciğer işlevleri zamanla düzeliyor, ama hastalık belli bir düzeyi geçtikten sonra nedenin tedavisi de tabloyu düzeltmeyebiliyor (TKAD). Karaciğer görevini yapamaz hale geldiğinde tek tedavi nakildir (NIDDK).

Tanıyı duyduğunuz günden bu yana çok şey okudunuz, çok şey denediniz, biliyoruz. Bu yüzden baştan söyleyelim: kök hücre uygulaması hepatoloji takibinizin ve gerektiğinde nakil değerlendirmesinin yerine geçmez.

Sirozun Tedavisi Bulundu mu? Siroz Hastalarına Müjde Var mı?

Sirozu tamamen ortadan kaldıran bir tedavi bulunmadı, ama gerçekten sevindirici bir gelişme var: siroza yol açan virüsler artık çok daha iyi tedavi edilebiliyor. Antiviral ilaçlar kronik hepatit C'li kişilerin %95'inden fazlasını 8-12 haftada iyileştiriyor (NIDDK). Hepatit B'de 5 yıl tenofovir kullanan hastaların biyopsilerine bakılan bir çalışmada, başlangıçta sirozu olan 96 hastanın 71'inde siroz bulgusu kalmadı (Marcellin ve ark., 2013). Bu sonuç o gruba ait, her siroz için beklenmemeli.

"Müjde" ya da "tarihe karışıyor" başlıklı haberlerin bir kısmı hepatit C ilaçlarını anlatıyor, bu yüzden tarihine ve konusuna bakmanızı öneririz. Virüs temizlense de siroz varsa düzenli takip sürüyor (NIDDK). Kök hücre çalışmalarının sonuçlarını aşağıda ayrıca veriyoruz.

Siroz (Karaciğer Sirozu) Nedir?

Siroz, kısaca karaciğer sirozu, uzun süren hasar nedeniyle skar dokusunun sağlıklı karaciğer dokusunun yerini aldığı ve organın çalışmasını bozduğu kalıcı bir durumdur (NIDDK). En sık nedenleri alkol, yağlı karaciğer, hepatit B ve hepatit C'dir (NIDDK). Hastalık iki dönemde anlatılır. Kompanse sirozda karaciğer görevini büyük ölçüde sürdürür, çoğu zaman belirti yoktur. Dekompanse sirozda asit (karında su toplanması), sarılık, kanama veya hepatik ensefalopati gibi tablolar ortaya çıkar. Çalışmalar da bu ayrıma göre yapıldığı için sizde hangisinin olduğunu bilmek önemli.

Karaciğer Yetmezliği ve Hepatik Ensefalopati Sirozla Nasıl İlişkili?

Siroz ilerledikçe karaciğer görevini yapamaz hale gelebilir; buna karaciğer yetmezliği deniyor (NIDDK). Hepatik ensefalopati, halk arasındaki adıyla karaciğer koması, ilerlemiş sirozda beynin etkilenmesidir. Unutkanlık, dalgınlık, uyku düzeninde bozulma ve bilinç bulanıklığıyla kendini gösterir (TKAD). Bu tablolar hekim gözetiminde tedavi edilir.

Siroz Tedavisinde Hangi Yöntemler Kullanılıyor?

Siroz tedavisi, nedene, evreye ve gelişen sorunlara göre hepatoloji veya gastroenteroloji ekibiyle planlanır; amaç ilerlemeyi yavaşlatmak ve komplikasyonları önlemektir.

Kaynaklar: NHS, NIDDK, TKAD.

Karaciğer Nakli Ne Zaman Gündeme Gelir?

Doktorlar nakli, siroz karaciğer yetmezliğine yol açtığında ve diğer seçenekleri değerlendirdikten sonra gündeme getiriyor; başarılı bir nakil hayat kurtarabiliyor (NIDDK). Komplikasyon gelişen hastaların nakil merkezinde değerlendirilmesi önemli (TKAD). Nakil adayıysanız kök hücre uygulaması bu değerlendirmeyi ertelemenin nedeni olmamalı.

Siroz Geçer mi, İyileşir mi?

Yerleşmiş siroz tamamen geçmiyor, ama erken yakalanıp neden ortadan kaldırıldığında ilerlemesi durabiliyor ve birçok kişi uzun yıllar iyi yaşayabiliyor (NHS; NIDDK). Karaciğer işlevleri de bu yolla düzelebiliyor; yukarıdaki hepatit B ve alkol sonuçları bunu gösteriyor.

"Sirozdan iyileşenler" anlatımlarını okuduğunuzda umutlanmanız çok doğal. Bu hikâyelerin önemli kısmı karaciğer nakliyle ilgili, bir kısmı ise uzun süren sakin bir dönemi anlatıyor. İkisi de gerçek kazanım. Size uygun hedefi hepatoloji hekiminizle konuşmanızı öneririz.

Sirozlu Karaciğer Kendini Yeniler mi?

Karaciğerin yenilenme yeteneği çok güçlü, ama sirozda bu yetenek ciddi biçimde sınırlanıyor. Ani bir hasardan sonra karaciğer hücreleri hızla yenilenir ve skar oluşmaz; hasar sürekli olduğunda ise ölüm ve yenilenme döngüsü skar dokusuna yol açıyor (TKAD; Michalopoulos ve Bhushan, 2021). Ameliyatta bir parçası alınan sağlıklı karaciğerin büyümesiyle sirozlu karaciğeri bu yüzden aynı şey sanmamak gerekiyor.

Karaciğer Kök Hücre Tedavisi Sirozda Nasıl Etki Eder?

Hedef, verilen hücrelerin salgıladıkları sinyallerle karaciğerdeki iltihabı azaltması ve skar oluşumunu sürdüren süreci etkilemesidir. Bu etkiye parakrin etki deniyor ve mekanizma hâlâ araştırılıyor (Nguyen ve ark., 2026). Hastanın kendi kemik iliği hücreleriyle yapılan bir çalışmada biyopside skar dokusunun azaldığı gösterildi (Suk ve ark., 2016); bunu göbek kordonu hücreleri için doğrulayan biyopsili kontrollü bir çalışma görmedik. Kök hücre tedavisinin genel mantığını kök hücre tedavisi nedir sayfamızda, hücre tiplerini mezenkimal kök hücre yazımızda anlattık.

Neden Donör Hücre Kullanılıyor?

Sirozda sağlıklı vericilerden alınan (allojenik) hücreleri tercih ediyoruz. Çünkü yetişkin mezenkimal hücrelerin çoğalma kapasitesi yaşla azalıyor (Zhou ve ark., 2008). Farkı otolog ve allojenik kök hücre yazımızda anlattık.

Hücreler Nasıl Hazırlanıyor?

Sirozda göbek kordonu kanından elde edilen mezenkimal kök hücreler kullanıyoruz. Hücreleri kendimiz üretmiyoruz; Türkiye'nin önde gelen, devlet denetimindeki büyük kök hücre üreticileriyle çalışıyoruz. Vericilerin taranması, GMP (İyi Üretim Uygulamaları) standardı ve kalite kontrolleri bu üreticilerde yürütülüyor. Ayrıntıları kordon hücreleri nasıl elde edilir yazımızda bulabilirsiniz.

Siroz Kök Hücre Tedavisi Çalışmaları Ne Gösteriyor?

Kontrollü çalışmalarda karaciğer işlevlerinde iyileşme bildirildi; sağkalımda sonuçlar karışık ve standart bir protokol henüz yok. Tabloda albumin karaciğerin ürettiği bir kan proteinidir, yükselmesi iyiye işarettir. MELD ve Child-Pugh karaciğer hastalığının ağırlığını gösteren puanlardır, düşmeleri iyiye işarettir. MSC mezenkimal kök hücre demektir. Sonuçları olduğu gibi yazıyoruz, kararı en doğru bilgiyle verebilmeniz için.

Bizim için en anlamlı veri göbek kordonu kaynaklı hücrelerden geliyor: Karaciğer işlevlerindeki iyileşme birkaç çalışmada tekrarlandı. Çalışmaların çoğu Çin'de, hepatit B'ye bağlı sirozu olan hastalarda yapıldı, alkol veya yağlanmaya bağlı siroza aynen taşınmamalı. Etki bazı çalışmalarda ilk aylarda belirginleşip sonra azaldı (Qin ve ark., 2025; Nguyen ve ark., 2026). Çin'de kordon kanı MSC ile yapılan Li 2023 ise umut verici ama geriye dönük; bu hücreyle randomize bir çalışma bulamadık.

Bildiğimiz kadarıyla FDA da siroz için bir kök hücre ürünü onaylamış değil (FDA). Kayıtlı yeni çalışmalar sürüyor (NCT05224960; NCT07413549), yeni sonuçlar geldikçe bu tabloyu güncelliyoruz.

Kimse size kesin iyileşme garantisi veremez. Bu tip söylemlerde bulunanlara güvenmeyin.

Siroz Kök Hücre Tedavisi Kimlere Uygulanır?

Uygunluk, dosyanız üzerinden Bilim Konseyimizde değerlendiriliyor; uygun bulunmayan hastalarımıza gerekçesini açıklıyoruz. Yayımlanan çalışmalar genel bir fikir veriyor:

• Evre: Çalışmaların çoğu dekompanse sirozda yapıldı (Shi ve ark., 2021). Faz 1 bir çalışmaya Child-Pugh en çok 11 olanlar alındı; yazarlar erken evrede daha fazla fayda işaretini ön bulgu diye yazıyor (Nguyen ve ark., 2026).
• Nedenin kontrolü: Aynı çalışmada viral sirozda antiviral yanıt, alkole bağlı sirozda en az 3 ay alkolsüzlük arandı.
• Çalışma dışı bırakılanlar: Karaciğer kanseri, ağır böbrek veya solunum yetmezliği, portal ve karaciğer toplardamarında aktif pıhtı bu çalışmalarda dışlama nedeniydi. Faz 1 çalışmada hepatik ensefalopati, dirençli asit ve varis kanaması da dışlandı.

Bu liste çalışmalara aittir. Sizin durumunuzda hangi koşulun ne anlama geldiğini dosyanız üzerinden konuşmak gerekiyor.

Değerlendirme İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Belgeleri iletişim formundan göndererek değerlendirme talebi oluşturabilirsiniz.

Siroz Kök Hücre Tedavisi Nasıl Yapılır?

Siroz kök hücre tedavisi, belgelerin incelenmesinden uygulama ve takibe uzanan dört adımda ilerler.

1. Adım: Ön Değerlendirme

Yukarıdaki belgeler bize iletilir, adınıza bir medikal dosya açılır. Bu aşamada merkeze gelmeniz gerekmez.

2. Adım: Bilim Konseyi Değerlendirmesi

Dosya, Bilim Konseyimizde farklı uzmanlık alanlarından hekimlerce incelenir. Uygun bulunmazsa gerekçesini sizinle paylaşıyoruz. Uygun bulunursa sizinle online görüntülü bir görüşme yapıyor, hastalığınızın seyrini, tedaviden neler beklenebileceğini ve süreci konuşuyoruz.

3. Adım: Kişiye Özel Protokol ve Bakanlık Onayı

Toplam hücre miktarı ve seans sayısı durumunuza göre belirlenir; maliyet de bu protokole göre netleşir. T.C. vatandaşı hastalarımızda onamlar tamamlanır, dosya kök hücre uygulama izni için Sağlık Bakanlığı'na gönderilir ve takvim Bakanlık onayından sonra kesinleşir. T.C. vatandaşı olmayan hastalarımızda Sağlık Bakanlığı'nın hasta bazlı onay süreci zorunluluğu yoktur; tıbbi öykü formları ve bilgilendirilmiş onam tamamlanınca takvim planlanıyor.

4. Adım: Uygulama ve Takip

Sirozda hücreler damar yoluyla, koldaki bir damardan serum gibi veriliyor. Uygulamadan önce ilgili branş uzmanları muayene ve son değerlendirmeyi yapıyor, kan tetkikleri kontrol ediliyor. İşlem hastane koşullarında ve gözlem altında yapılıyor. Takibiniz hepatoloji hekiminizle sürüyor.

Çalışmalarda hücreler hepatik arter yoluyla da verildi. Yol konusu kesinleşmiş değil: Bir derlemede hepatik arter yolu öne çıktı (Lu ve ark., 2023), başka bir derlemede iki yol arasında az fark bulundu (Liu ve ark., 2022).

Tedaviden Sonra Ne Beklenmeli?

Değişim hastadan hastaya çok farklı olabiliyor, hiç değişim görülmemesi de mümkün. Bu ihtimali tedavi başlamadan sizinle açıkça konuşuyoruz. Çalışmalar süre konusunda şunu gösteriyor: Kan değerlerindeki iyileşme çoğunlukla ilk 3-6 ayda görülüyor, bazı hastalarda sonra azalıyor. Bir çalışmada albumin yaklaşık 3 ay yüksek kaldı, sonra başlangıç düzeyine döndü (Qin ve ark., 2025). Uzun dönem etki hâlâ araştırılıyor.

Alkolden uzak durmak, ilaçları düzenli kullanmak ve hekim kontrollerini aksatmamak bu süreçte de en güçlü yardımcılarınız.

Değişim Nasıl Değerlendirilir?

Değişimi hepatoloji hekiminizle birlikte, aynı ölçümlerle izlemek en sağlıklısı: Child-Pugh ve MELD puanları, albumin, bilirubin, INR, FibroScan ve ultrason. Asit, yorgunluk ve iştah gibi günlük yakınmalar da değerli bir işaret.

Siroz İlaçları Uygulama Sırasında Sürer mi?

Çalışmalarda hastalar antiviral ve standart tedavilerine devam ederek hücre aldı (Shi ve ark., 2021; Qin ve ark., 2025). İlaçlarınızı kendi başınıza kesmeyin ya da azaltmayın, değişiklik gerekiyorsa kararı hepatoloji hekiminiz verir.

Siroz Kök Hücre Tedavisi Güvenli mi?

Kontrollü göbek kordonu MSC çalışmalarında tedaviye bağlanan ciddi yan etki bildirilmedi, en sık yakınma geçici ateşti; yine de uygulama risksiz sayılmaz ve hekim gözetimi gerektiriyor. En uzun izlenen çalışmada 7 hastada 12 saat içinde geçen ateş görüldü (Shi ve ark., 2021). Kontrol grubu olmayan küçük bir çalışmada baş ağrısı ve işlem yerinde hafif morarma bildirildi (Nguyen ve ark., 2026).

Karaciğer kanseri sorusunu da açıkça konuşalım. Sirozun kendisi bu riski taşıyor, bu yüzden düzenli takip öneriliyor (NIDDK). Hücrelerin bu riski değiştirip değiştirmediği için iki veri var: Shi çalışmasında kanser hücre grubunda %12,0, kontrolde %20,7; Li çalışmasında hücre grubunda %41,7, kontrolde %27,8. İkisinde de fark istatistiksel olarak anlamlı değil. Yazarlar daha uzun izlem istiyor, biz de takibi bırakmamanızı öneriyoruz.

Hücre türü de sonucu değiştirebiliyor: Hastanın kendi kan yapıcı hücreleriyle yapılan REALISTIC çalışmasında ciddi olaylar daha sık görüldü (Newsome ve ark., 2018). Uzun dönem güvenlik verisi sınırlı. Yan etki riskini dosyanız üzerinden, hekimimiz değerlendirme görüşmesinde sizinle konuşuyor.

Kan kusma, siyah veya kanlı dışkı, ani bilinç bulanıklığı ya da konuşma bozukluğu olursa beklemeden acile başvurun (NHS).

Siroz Kök Hücre Tedavisi Hangi Hastanelerde Yapılıyor?

Siroz kök hücre tedavisi, İstanbul'daki anlaşmalı, onaylı özel tıbbi merkezlerde, hastane koşullarında ve uzman hekim ekipleriyle yapılıyor. Devlet hastanelerinde yapılmıyor. Çalıştığımız tesisler 2025 tarihli İnsan Doku ve Hücrelerinden Elde Edilen Ürünler yönetmeliğine uygundur, T.C. vatandaşlarında her uygulama için Sağlık Bakanlığı onayı alınıyor. Başka şehirde yaşıyorsanız ön değerlendirme uzaktan yapılabiliyor; uygulama için İstanbul'a gelmeniz gerekiyor. Sirozun tanı ve düzenli takibi için başvurulacak bölümler ise gastroenteroloji ve hepatolojidir.

Siroz Kök Hücre Tedavisi Fiyatı Neye Göre Belirlenir?

Siroz kök hücre tedavisinin fiyatı, Bilim Konseyimizin belirlediği kişiye özel protokole göre netleşir; bu yüzden dosyayı görmeden rakam vermiyoruz. Fiyatı belirleyen başlıca unsurlar hücre miktarı ve seans sayısıdır. SGK ve özel sağlık sigortaları kök hücre tedavilerini karşılamıyor. Hangi merkezle görüşürseniz görüşün, teklifi yazılı ve kalem kalem istemenizi öneriyoruz.

Dosyanızı iletişim formundan göndererek değerlendirme talebi oluşturabilirsiniz.

Karar Vermeden Önce Hangi Soruları Sormalısınız?

Uluslararası Kök Hücre Araştırmaları Derneği de karar öncesinde bu tür soruların sorulmasını öneriyor (ISSCR, 2024). Bize de dahil olmak üzere görüştüğünüz her merkeze şunları sormanızı öneririz:

• Hangi hücre kullanılacak, hangi üreticiden geliyor, kalite kontrolü nasıl yapılıyor?
• Sağlık Bakanlığı onay süreci nasıl işleyecek?
• Nakil adayıysam bu uygulama nakil sürecimi nasıl etkiler?
• Uygulamayı kim yapacak, hepatoloji hekimimle nasıl çalışılacak?
• Değişim hangi ölçümlerle, ne zaman değerlendirilecek?
• Karaciğer kanseri takibim nasıl sürecek?
• Gösterilen başarı oranı hangi çalışmaya, hangi hücreye ait?
• Hiç fayda görülmezse ne olacak?
• Fiyata neler dahil?

Dosyanızı iletişim formundan göndererek Bilim Konseyimizin değerlendirmesini isteyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kök hücre tedavisi siroza iyi gelir mi?

Bunu her hasta için söylemek mümkün değil. Kontrollü çalışmalarda albumin ve MELD gibi karaciğer işlevi göstergeleri kontrol grubundan daha iyi bulundu. Sağkalımda ise sonuçlar karışık, kesin bir şey söylemek için daha büyük çalışmalar gerekiyor. Hiç fayda görülmemesi de mümkün.

Kök hücre tedavisi karaciğer naklinin yerine geçer mi?

Hayır, yerine geçmez. Karaciğer yetmezliğinde tek tedavi nakildir. Nakil adayıysanız bu değerlendirmeyi hepatoloji hekiminizle ve nakil merkezinizle sürdürün.

Kök hücre sirozu tamamen iyileştirir mi?

Hayır. Kök hücre tedavisi sirozu ortadan kaldırmaz. Hedef, karaciğer işlevlerini ve yaşam kalitesini desteklemeye yardımcı olmaktır. Çalışmalarda iyileşme çoğunlukla kan değerlerinde görüldü, bazı çalışmalarda zamanla azaldı.

Siroz başlangıcı tedavi edilir mi?

Erken dönemde yakalanıp neden ortadan kaldırıldığında sirozun ilerlemesi yavaşlatılabiliyor, durabiliyor. Antiviral tedavi, alkolü bırakmak ve kilo vermek bu yüzden çok değerli. Yerleşmiş skar her zaman geri dönmediği için takibinizi hepatoloji veya gastroenteroloji hekiminizle sürdürün.

Siroz hastası ne kadar yaşar?

Bu soruya tek bir sayıyla cevap vermek doğru olmaz. Süre sirozun nedenine, evresine ve komplikasyonlara göre çok değişiyor. Birçok kişi uzun yıllar iyi yaşayabiliyor, komplikasyonlar ise ciddi olabiliyor. Sizin durumunuz için en doğru bilgiyi hekiminiz verebilir.

Siroza hangi bitki iyi gelir?

Sirozu iyileştirdiği gösterilmiş bir bitki bilmiyoruz. Bitkisel ürünler karaciğer hastalarına uygun olmayabilir, bu yüzden denemeden önce doktorunuza veya eczacınıza sorun. Hacamat gibi yöntemler için de kanıt görmedik. İlaçlarınızı bu ürünler için bırakmayın.

Siroz hastası ne yememeli?

En önemlisi alkolden tamamen uzak durmak. Az pişmiş veya çiğ deniz ürünü ve et de önerilmiyor. Asit varsa tuz kısıtlanıyor. Sirozda beslenme kişiye göre değiştiği için planı doktorunuz ve diyetisyeninizle yapın.

Siroz kanser yapar mı, kök hücre bu riski artırır mı?

Sirozun kendisi karaciğer kanseri riski taşıyor, bu yüzden düzenli takip öneriliyor. Kök hücre çalışmalarında kanser oranında anlamlı fark bulunmadı, ama sayılar çalışmadan çalışmaya değişiyor ve uzun izlem isteniyor. Takibinizi bırakmayın.

SGK veya özel sigorta bu tedaviyi karşılıyor mu?

Hayır. SGK da özel sağlık sigortaları da kök hücre tedavilerini karşılamıyor. Maliyet, Bilim Konseyimizin belirlediği protokole göre netleşip size bildiriliyor.

Devlet hastanelerinde yapılıyor mu?

Hayır. Sirozda kök hücre uygulamaları devlet hastanelerinde yapılmıyor. Uygulamaları İstanbul'daki anlaşmalı, onaylı özel tıbbi merkezlerde planlıyoruz.

Kaynakça

1. FDA. Approved Cellular and Gene Therapy Products. https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/cellular-gene-therapy-products/approved-cellular-and-gene-therapy-products
2. International Society for Stem Cell Research. Patient Handbook on Stem Cell Therapies, Şubat 2024. https://www.isscr.org/s/ISSCR_PatientHandbook_v12_Feb2024_Redesign_v4b.pdf
3. Li Z, Zhou X, Han L ve ark. Human Umbilical Cord Blood-Derived Mesenchymal Stem Cell Transplantation for Patients with Decompensated Liver Cirrhosis. J Gastrointest Surg, 2023;27(5):926-931. https://doi.org/10.1007/s11605-022-05528-1
4. Liu Y, Dong Y, Wu X ve ark. The assessment of mesenchymal stem cells therapy in acute on chronic liver failure and chronic liver disease: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. Stem Cell Res Ther, 2022;13(1):204. https://doi.org/10.1186/s13287-022-02882-4
5. Lu W, Qu J, Yan L ve ark. Efficacy and safety of mesenchymal stem cell therapy in liver cirrhosis: a systematic review and meta-analysis. Stem Cell Res Ther, 2023;14(1):301. https://doi.org/10.1186/s13287-023-03518-x
6. Marcellin P, Gane E, Buti M ve ark. Regression of cirrhosis during treatment with tenofovir disoproxil fumarate for chronic hepatitis B: a 5-year open-label follow-up study. Lancet, 2013;381(9865):468-475. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(12)61425-1
7. Michalopoulos GK, Bhushan B. Liver regeneration: biological and pathological mechanisms and implications. Nat Rev Gastroenterol Hepatol, 2021;18(1):40-55. https://doi.org/10.1038/s41575-020-0342-4
8. Mohamadnejad M, Alimoghaddam K, Bagheri M ve ark. Randomized placebo-controlled trial of mesenchymal stem cell transplantation in decompensated cirrhosis. Liver Int, 2013;33(10):1490-1496. https://doi.org/10.1111/liv.12228
9. NCT05224960. Human Umbilical Cord-derived Mesenchymal Stem Cells for Decompensated Cirrhosis (MSC-DLC-2). ClinicalTrials.gov. https://clinicaltrials.gov/study/NCT05224960
10. NCT07413549. Clinical Study of Human Umbilical Cord Mesenchymal Stem Cells Injection in Patients With Decompensated Hepatitis B Cirrhosis. ClinicalTrials.gov. https://clinicaltrials.gov/study/NCT07413549
11. Newsome PN, Fox R, King AL ve ark. Granulocyte colony-stimulating factor and autologous CD133-positive stem-cell therapy in liver cirrhosis (REALISTIC): an open-label, randomised, controlled phase 2 trial. Lancet Gastroenterol Hepatol, 2018;3(1):25-36. https://doi.org/10.1016/S2468-1253(17)30326-6
12. Nguyen LT, Nguyen HP, Bui HT ve ark. Safety and preliminary efficacy of allogeneic umbilical cord-derived mesenchymal stem cells administered via the hepatic artery in patients with liver cirrhosis: A phase I open-label trial. Cell Transplant, 2026;35:9636897261449975. https://doi.org/10.1177/09636897261449975
13. NHS. Cirrhosis. https://www.nhs.uk/conditions/cirrhosis/
14. NIDDK. Definition & Facts for Cirrhosis. https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/cirrhosis/definition-facts
15. NIDDK. Symptoms & Causes of Cirrhosis. https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/cirrhosis/symptoms-causes
16. NIDDK. Treatment for Cirrhosis. https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/cirrhosis/treatment
17. Qin X, Chen J, Zhang HN ve ark. Treatment of human umbilical cord-derived mesenchymal stem cells for hepatitis B virus-associated decompensated liver cirrhosis: A clinical trial. World J Gastrointest Surg, 2025;17(9):109980. https://doi.org/10.4240/wjgs.v17.i9.109980
18. Shi M, Li YY, Xu RN ve ark. Mesenchymal stem cell therapy in decompensated liver cirrhosis: a long-term follow-up analysis of the randomized controlled clinical trial. Hepatol Int, 2021;15(6):1431-1441. https://doi.org/10.1007/s12072-021-10199-2
19. Suk KT, Yoon JH, Kim MY ve ark. Transplantation with autologous bone marrow-derived mesenchymal stem cells for alcoholic cirrhosis: Phase 2 trial. Hepatology, 2016;64(6):2185-2197. https://doi.org/10.1002/hep.28693
20. Türk Karaciğer Araştırmaları Derneği (Baran B, Karasu Z). Karaciğer Sirozu ve Komplikasyonları. https://www.tkad.org.tr/wp-content/uploads/2021/09/karaciger-sirozu-ve-komplikasyonlari.pdf
21. Zhang Z, Lin H, Shi M ve ark. Human umbilical cord mesenchymal stem cells improve liver function and ascites in decompensated liver cirrhosis patients. J Gastroenterol Hepatol, 2012;27 Suppl 2:112-120. https://doi.org/10.1111/j.1440-1746.2011.07024.x
22. Zhou S, Greenberger JS, Epperly MW ve ark. Age-related intrinsic changes in human bone-marrow-derived mesenchymal stem cells and their differentiation to osteoblasts. Aging Cell, 2008;7(3):335-343. https://doi.org/10.1111/j.1474-9726.2008.00377.x
23. İnsan Doku ve Hücrelerinden Elde Edilen Ürünler ve Bu Ürünler ile İlgili Merkezler Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete 04.09.2025, Sayı 33007.